کتاب کیمیاگر (پائولو کوئیلو) ترجمه آرش حجازی

تهیه کتاب‌های نایاب قدیمی و جدید 09126620983 پائولو کوئیلو سال 1988 رمان کیمیاگر (The Alchemist) را به زبان پرتغالی منتشر و با انتشار این کتاب سروصدای بسیاری در دنیا به‌پا کرد. این کتاب با روایتی ساده و زبانی روان، داستان پسر جوانی به نام سانتیاگو را حکایت می‌کند که به دنبال افسانه‌ی شخصی‌اش می‌رود. بسیاریْ ردپای این داستان را در هزارویک‌شب و مثنوی مولانا جستند و از سوی‌دیگر، داستان کوئیلو را ساده‌شده‌ی داستان‌های هرمان هسه قلمداد کردند که برای جوانان این دوره مناسبت‌تر است و به‌قولی، به زبان آن‌ها حرف می‌زند. داستانْ هرچه بود، در دنیا طرفداران بسیاری پیدا کرد. در ایران هم این نویسنده زود شناخته شد. کیمیاگر را نخستین‌بار سال 1374 دل‌آرا قهرمان با کمک نشر فرزان‌روز منتشر کرد. سال 1383 آرش حجازی با کسب اجازه از خود نویسنده، کتاب را ترجمه و منتشر کرد و از آن پس، ایرانی‌ها بیشتر با این نویسنده‌ی صاحب‌سبک آشنا شدند. بعد از حجازی که (انتشار کتابش با مشکل مواجه شد) مترجمان دیگری نیز کیمیاگر را ترجمه کردند. در این یادداشت از وبلاگ طاقچه به چند نمونه از این ترجمه‌ها می‌پردازیم و در انتها توضیح می‌دهیم که کدام ترجمه بهتر است. نکته: اغلب ترجمه‌های کتاب از زبان انگلیسی انجام شده؛ بنابراین ما نیز برای مقایسه، به نسخه‌ی انگلیسی رجوع کردیم. نسخه‌ی انگلیسی کیمیاگر بر این اساس است: Translated by Alan R. Clarke. Published 1992 هنگامی که برای لختی استراحت‌دادن به اسب‌ها باز ایستادند، جوان به کیمیاگر گفت: «قلب من خیانتکار است. نمی‌خواهد ادامه بدهم.» کیمیاگر پاسخ داد: «این خوب است. ثابت می‌کند که قلبت زنده است. طبیعی است که از مبادله هر آنچه به دست آورده‌ایم با یک رویا بترسیم.» -پس چرا باید به قلبم گوش بسپرم؟ -چون هرگز نمی‌توانی خاموشش کنی و حتی اگر وانمود کنی به او گوش نمی‌دهی باز همیشه در درون سینه‌ات به تکرار نظرش درباره زندگی و جهان ادامه می‌دهد. -حتی اگر خیانتکار باشد؟ خیانت ضربه‌ای است که انتظارش را نداری. اگر قلبت را خوب بشناسی، هرگز در این کار موفق نمی‌شود؛ چون رویاها و تمناهاش را می‌شناسی و شیوه کنار آمدن با آن‌ها را در می‌یابی. هیچ کس نمی‌تواند از قلبش بگریزد. برای همین بهتر است آن‌چه را که می‌گوید بشنوی. بدین صورت هرگز ضربه‌ای را دریافت نمی‌کنی که انتظارش را نداشته باشی. ترجمه‌ی حجازی به نسخه‌ی انگلیسی بسیار نزدیک است. برای مثال در پاراگراف آخر، اصطلاح blow را دقیقا ضربه معنی کرده است. تمام جملات و عبارات را هم به صورت نعل‌به‌نعل ترجمه است. برای حجازی نزدیکی به متن انگلیسی بسیار مهم بوده؛ به همین‌دلیل، برخی قسمت‌ها روان و خوانا نیست. نکته‌ای که در خصوص ترجمه‌ی حجازی جالب و حائز اهمیت است؛ این است که اشتباهاتی که او در برخی قسمت‌ها داشته، اغلب مترجم‌ها به پیروی از او، تکرار کرده‌اند. دو نمونه از اشتباهات او در همین چند جمله‌ی بالا از این قرار است: در جمله‌ی دوم، حجازی به جای That makes sense می‌گوید این خوب است. ثابت می‌کند که قلبت زنده است. درحالی‌که حرفی از ثابت‌کردن و خوب‌بودن نیست. اشتباه دوم درخصوص این عبارت است: «تکرار نظرش درباره زندگی و جهان». در حالی که قلب نظری ندارد و تنها نظر شخص را درباره‌ی دنیا و زندگی تکرار می‌کند. حجازی به اشتباه نظر شخص را نظر قلب ترجمه کرده است. اگر می‌خواهید ترجمه‌ای بخوانید که به متن انگلیسی بسیار نزدیک است و برخی مشکلات آن، مثل روان‌نبودن برخی جملات برایتان اهمیتی ندارد، ترجمه‌ی حجازی را بخوانید. حُسن ترجمه‌ی او در این است که آثار کوئیلو و عقایدش را خوب شناخته و در انتقال آن‌ها بسیار موفق بوده است. این نکته را در ترجمه‌های دیگرش از آثار کوئیلو نیز می‌توان مشاهده کرد. به‌نوعی حجازی مترجم انحصاری کوئیلو قلمداد می‌شود.